Горадна. Націск узнаўляецца на падставе ўсяго аднаго (!) прыкладу і адной ускоснай формы, прычым цалкам ігнаруецца супрацьлеглы варыянт з той жа крыніцы. Між тым, прыведзеныя прыклады ўказваюць хутчэй на варыятыўнасць. Узнікненне канчатку «я» няправільным узнаўленнем адраджэнцамі формы назоўнага склону пакідае сумненні. Добра бы прасачыць гісторыю ўжывання гэтай формы ў 19-20 ст. Не выклікае сумненняў толькі наяўнасць галоснага гуку пасля першай зычнай у слове.

Наўгародак. На жаль, ніяк не аргументуецца ўзнаўленне націску. Слова складанае, і ў зыходным варыянце аж 4 «о». Чаму не Ноўгарадак ці яшчэ як? Ігнаруецца і пашыраная ў старабеларускай мове «поўная» форма — «Новогородок», — якая існавала не толькі ва ўскосных склонах.

Мінск. Аргументы на карысць формы з «і» як уласна беларускай — на мяжы фантастыкі. Асабліва версія пра нясвіжскага пісца ў канцылярыі Альбрыхта Радзівіла, які за два гады (!), бо аналізуецца кніга Метрыкі за 1646-48 гг., здолеў пераламаць пісьмовую (і фанетычную як вынік!) традыцыю ў ВКЛ. Пісец высмактаны з пальца. Няма гаворкі пра нейкую канкрэтную асобу, адны домыслы. Па-другое, чаму ў цытаваных раней кнігах Валовіча на дваццаць гадоў раней гэта форма ўжо сустракаецца як варыянт — што, таксама на падхопе быў пісец з Нясвіжа? І чаму ў кнігах Льва Сапегі, яшчэ ранейшых, яе няма. Тут відавочна ідзе распаўсюджанне нейкай новай фанетычнай з'явы. І не звязваць яе з уплывам польскай мовы, дзе якраз адбылася замена націскнога «е» на «і» («Каменскі» стаў «Камінскім», а «Ясенскі» — «Ясінскім») — проста прыхамаць і ўпартасць аўтара. Тым больш, што ў выпадку з папярэднімі назвамі польскі ўплыў не адмаўляецца.

Далей шмат чаго становіцца зразумелым. Хаця сам аўтар заклікае не палітызаваць праблему, пачынаецца: апеляцыі да ўжывання назвы «Менск» калабарантамі, хто зараз ужывае — іх непасрэдныя нашчадкі, потым і сцяг з гербам ідзе ў ход (вось дзе мовазнаўчае пытанне!) Я ўжо не кажу, што пералічаныя калабаранты, «былыя дзеячы БНР», маюць да БНР вельмі аддаленае дачыненне, як той жа Кушаль.

Адстойванне «лініі партыі» ў гісторыі ўплывае ў тым ліку на філалагічныя погляды.

І няпраўда, што ніхто не пратэставаў супраць змены назвы — Кузьма Чорны выказваўся супраць. А што назва «Менск» у пазнейшыя часы у паўсядзённасці беларусамі не ўжывалася — таксама няпраўда — у канцы 19 ст. знаходзім у «Слоўніку геаграфічным Каралеўства Польскага»: «w narzeczu ludowym — Miensk».

Тут пытанне вось у чым: ці мы ўжываем расійскія калькі з польскай, ці спрабуем аднавіць сваю традыцыю? Калі абіраем другое, то сутыкаемся з праблемамі ў рэканструкцыі назваў галоўных гарадоў, абазначанымі вышэй, якія ніхто пакуль не вырашыў. Вось у чым пытанне. Калі хтосьці хоча перайменаваць, то спачатку патрэбна правесці яшчэ больш маштабныя даследаванні.

Асабіста мяне расчуліў наступны пасаж: «Вярхоўны Савет БССР сваім рашэяням ад 29 ліпеня 1939 года зусім абгрунтавана ўзаконіў форму Мінск, як адзіна правільную для ўжывання. Такое рашэнне ў той час ні ў кога не выклікала пярэчанняў, бо яно было заснавана на вымаўленні гэтага тапоніма па ўсёй беларускай моўнай тэрыторыі.»

Напэўна, шмат каму ў БССР у 1939 року было выказваць свае пярэчычаньні — асабліва калі ўлічыць той факт, што большасьць аўтарытэтных беларускіх мовазнаўцаў былі альбо растраляныя альбо сядзелі за кратамі.

І яшчэ вельмі спадабалася цытата Ф. Янкоўскага, якая па ўсяму відаць мусіла пацьвердзіць сьцьвярджэньне пра «вымаўленне тапоніма МІнск па ўсёй беларускай моўнай тэрыторыі» — перачытаем яе ўважлівей: «Перадача на пісьме геаграфічных назваў — вельмі адказная справа. ПРАВІЛЬНАЕ НАПІСАННЕ ІХ НЕ МОЖА ГРУНТАВАЦЦА НА ЖЫВЫМ ВЫМАЎЛЕННІ ІХ».

Вядома, у арыткуле ёсьць шмат і даволі карысных фактаў, аднак лёгіка аўтара далёка не заўжды выглядае бездакорнай.